Schoolontwikkeling: “De Horizon in Borgerhout legt een prachtige weg af”

Stedelijke basisschool De Horizon trok jaren geleden de kaart om zo weinig mogelijk leerlingen hun jaar over te laten doen. Dit had belangrijke implicaties op hun manier van werken. Uit een analyse van de schoolgegevens bleek dat meer dan 80% van de leerlingen thuis geen Nederlands spreekt.

De school telt vele anderstalige nieuwkomers (AN) én ex-AN’ers. Deze specifieke context van de leerlingen vraagt om een bijzondere aanpak. De school wil de taalvaardigheid van kleuters stimuleren, zodat ze een sterke start maken in de lagere school.

We laten directeur Willy Tysmans aan het woord en Liesbeth Lenaerts en Tom de Blick, zorgcoördinatoren. Zij vervolledigen het projectteam van de school. Tenslotte lichten ook de projectbegeleiders van schoolontwikkeling, Steven Penneman en Eva Franck het traject vanuit Onderwijsbeleid toe.

Waarom stapte u naar Onderwijsbeleid Antwerpen voor ondersteuning?

Willy: “Met het oog op de totaalontwikkeling van kinderen werken we sinds het schooljaar 2013-2014 met leefgroepen in de kleuterschool. In leefgroepen kunnen we beter inspelen op de onderwijsbehoeften van elk kind. Kleuters zitten drie achtereenvolgende schooljaren bij dezelfde leerkracht. Zo kennen de leerkrachten de kinderen goed, en kunnen ze inspelen op de individuele noden en voor voldoende uitdaging en opvolging zorgen.

Ook de kleuters leren in een leefgroep veel van elkaar. Voor de jongere kleuters is er meertalig aanbod via de oudere kleuters. De oudste kleuters helpen de jongeren en leren hiermee belangrijke sociale vaardigheden. We creëren een soort gezinssituatie. Door te werken in leefgroepen voelt elk kind zich goed en krijgt het alle kansen waar hij nood aan heeft.”

Liesbeth en Tom: “Binnen leefgroepen werken we in kleine groepjes. Deze werkvorm zorgt ervoor dat er meer interactie tussen de kleuters onderling is. Hierdoor worden taalontwikkeling, zelfstandigheid en verantwoordelijkheid gestimuleerd. Aan de hand van een gedifferentieerd aanbod leren de kleuters begeleid zelfstandig werken, met de leerkracht in de rol van coach.

Ieder kind krijgt de kans om op eigen tempo zijn talenten te ontplooien, waardoor het zelfvertrouwen groeit. We leggen ook nadruk op samen met de kinderen reflecteren op de activiteiten, zodat hun reflectievermogen groeit en ze nog meer kansen tot spreken en luisteren krijgen.”

Willy: “De opdeling van de kleuterschool in leefgroepen vraagt een eenmalige investering in materiaal. In alle klassen moet immers al het didactisch materiaal voor de verschillende leeftijden aanwezig zijn. Ook de klasindeling moet aangepast worden om in kleinere groepjes te werken. De subsidie van de schoolprojecten bij onderwijsbeleid leek ons hier bijzonder voor geschikt.”

Welk traject heeft u afgelegd in het drie jaar durende project?

Willy: “We zijn met het schoolproject gestart in september 2014. Hiervoor hebben we samen met schoolontwikkeling van onderwijsbeleid Antwerpen een oriënteringsperiode gelopen die resulteerde in een projectaanvraag. De oorspronkelijke doelstellingen richtten zich vooral op het bestendigen van het werk in de kleuterschool, met focus op taalvaardigheid van de kleuters, én op de uitbouw van een gezamenlijke visie en werking doorheen de basisschool gebaseerd op wat er in de kleuterschool succesvol bleek.”

Liesbeth & Tom: “Naast de financiële ondersteuning van maximum € 5.000 per jaar, werden Steven en Eva vanuit het team schoolontwikkeling aan onze school gekoppeld als ondersteuners voor het project. Zij kwamen geregeld op bezoek om de voortgang van het project te bevragen. Ze hielpen ons elk jaar terug te blikken op de vooropgestelde doelen en acties, en vooruit te kijken in functie van de verlengingsaanvragen.

Via hun coachende interventies konden we beter vastpakken waar we als school echt sterk in zijn, wat we willen en waar we nog tegenaan lopen, zodat dit beter vertaald kon worden in doelstellingen, ambities en noodzakelijke acties. Hierdoor hebben ze ons mee geholpen om onze doelen te bereiken.”

Steven & Eva: “Het was voor ons als ondersteuners binnen de school een uitdaging om onze toegevoegde waarde te vinden. We hebben de school als een sterke school ervaren. Het projectteam had ons niet nodig om vooruitgang te boeken. Onze meerwaarde lag misschien vooral in ‘stating the obvious’: helder maken dat de school sterk werk levert, zodat deze sterktes ook in de projectverlengingen meegenomen werden.

De school heeft bijvoorbeeld een traditie om beleidsbeslissingen te baseren op de analyse van leerlingen- en leerkrachtengegevens. Ook heeft de school een bijzondere ondersteunende structuur waarin zowel leerlingen als leerkrachten kunnen rekenen op coaching op maat: leerkrachten in de lagere school doen aan looping over de graad heen en aansluitend is het zorgteam zo georganiseerd dat er altijd iemand van het team een leerling over de schooljaren heen kan opvolgen. Dit doet de school om binnen het jaarklassysteem een optimale ondersteuning en opvolging te garanderen.

Bovendien bleek uit een reeks interviews dat leerkrachten, het zorgteam en de directie een gedragen visie aanhangen en belangrijke waarden delen. Er heerst een groot samenhorigheidsgevoel.

Deze werking leidde ertoe dat de school veel sneller tot resultaten kwam doorheen de ganse school dan oorspronkelijk gepland. Al snel werden de ambities in het tweede projectjaar vergroot: van “voortzetten van de werking uit de kleuterschool naar de eerste graad” tot “ambitie om uit te breiden naar de hele school”.

Op het einde van de drie projectjaren hadden alle leerjaren nagedacht hoe ze zelf de taalvaardigheid willen stimuleren in hun klassen, door bijvoorbeeld net als de kleuterschool ook onthaal in kleine groep te doen en hierdoor meer spreek- en luisterkansen te genereren.”

Wat onthoudt u vooral na deze drie projectjaren?

Willy: “Veranderingen consolideren binnen het team is belangrijk. Het zijn de leerkrachten die de veranderingen het sterkst voelen in hun dagelijkse praktijk. Met hun expertise en wilskracht staat of valt de schoolwerking. Daarom is participatie van het hele team bij dit soort keuzes essentieel.

Een visie en werking moet gedragen zijn tot op de klasvloer. Leerkrachten moeten zich eigenaar voelen van de aanpak die we op school hanteren en bovenal veel kansen krijgen om zich te verder te ontwikkelen. Graag geef ik leerkrachten de kans om zich binnen het visiekader van de school te professionaliseren, waarin ze hun eigen accenten leggen, hun talenten en interesses aanspreken.

Volgend jaar zal ik er als directeur niet meer zijn, dan ben ik met pensioen. Toch hoop ik dat de gedragenheid binnen het team sterk genoeg is om verder te zetten wat echt zijn nut bewezen heeft. Uit analyse van de leerlingengegevens blijkt immers dat kleuters écht sterker aan het eerste leerjaar kunnen beginnen, dat de leefgroepen en de werking binnen de leefgroepen zijn vruchten afwerpen en dat leerlingen doorheen de ganse school gegroeid zijn in taalvaardigheid en reflectievermogen.”

Steven & Eva: “We hebben samen een zoektocht afgelegd, waarbij de start van het driejarig project niet de meest evidente was. De commissie die de schoolprojecten beoordeelt, had namelijk kritische voorwaarden geformuleerd waaraan de school in het eerste projectjaar moest voldoen om een verlenging mogelijk te maken. Deze voorwaarden situeerden zich vooral op het helder krijgen van de doelstellingen uit de 1ste projectaanvraag en de manier van evalueren.

Deze bleken voor de school erg helder te zijn, maar de uitdaging lag er vooral in om deze ook overzichtelijk op papier te krijgen. Dit was een moeilijke start, maar de inspanningen hebben wel gerendeerd. We zijn erg dankbaar dat we de school beter hebben mogen leren kennen. Achter de muren aan de straatkant leeft een mooie school waarvan het team dagelijks grenzen verlegt om aan de noden van de leerlingen tegemoet te komen.”     

Contacteer ons

Ook interesse in een schoolproject? Aarzel niet en stuur een e-mail naar projectwerking@stad.antwerpen.be.

Heeft u een meer algemene vraag naar procesondersteuning op teamniveau (o.a. coaching, beleidsevaluatie, intervisie, projectmanagement,…), contacteer ons dan per mail op schoolontwikkeling@stad.antwerpen.be.